So sánh hai offer: những yếu tố quan trọng ngoài mức lương

Chị Hà, nhân viên marketing có ba năm kinh nghiệm (nhân vật minh họa), cùng lúc nhận được hai lời mời làm việc. Công ty A trả 25 triệu, công ty B trả 22 triệu. Xét riêng con số, A cao hơn 3 triệu mỗi tháng, và chị gần như đã quyết định nhận lời A ngay trong ngày.

Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn, A áp dụng hai tháng thử việc hưởng 85% lương, thưởng ghi "tùy tình hình kinh doanh" và lương đóng bảo hiểm chỉ chiếm một phần nhỏ trong 25 triệu. Trong khi đó, B trả đủ lương trong thời gian thử việc, ghi lương tháng 13 trong thư mời và đóng bảo hiểm trên toàn bộ mức lương. Khoảng cách thực tế nhỏ hơn nhiều so với đánh giá ban đầu. Bài viết trình bày các yếu tố cần xem xét ngoài con số lương.

Yêu cầu thư mời bằng văn bản

Nhiều thư mời làm việc (offer) được thông báo qua điện thoại. Trước khi so sánh, hãy đề nghị nhà tuyển dụng gửi bản viết qua email hoặc thư mời với đầy đủ thông tin: chức danh, lương gross, các khoản phụ cấp, lương đóng bảo hiểm, thời gian và mức lương thử việc, ngày bắt đầu và địa điểm làm việc.

"Cảm ơn chị đã thông báo. Chị có thể gửi giúp tôi thư mời qua email, bao gồm mức lương, các khoản phụ cấp và thời gian thử việc, để tôi xem xét kỹ và phản hồi trong vòng hai ngày làm việc được không?"

Một công ty nghiêm túc sẽ không ngần ngại gửi. Nếu nhà tuyển dụng né tránh việc ghi thành văn bản, bản thân điều đó đã là tín hiệu đáng lưu ý.

Lương đóng bảo hiểm: thông tin ít được hỏi đến

Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp bắt buộc được tính trên tiền lương đóng bảo hiểm, gắn với tiền lương ghi trong hợp đồng. Một số doanh nghiệp ghi lương cơ bản thấp và chia phần còn lại thành các khoản hỗ trợ để giảm số tiền phải đóng. Khoản nào phải tính vào lương đóng bảo hiểm do luật bảo hiểm xã hội quy định, vì vậy nếu mức đóng thấp hơn đáng kể so với tổng lương, bạn có quyền đề nghị giải thích rõ.

Khi đóng bảo hiểm trên mức thấp, số tiền thực nhận hằng tháng cao hơn một chút, nhưng các chế độ ốm đau, thai sản, trợ cấp thất nghiệp và lương hưu sau này đều được tính trên mức thấp đó. Với người có kế hoạch sinh con, khoản chênh lệch này rất đáng kể.

Nên hỏi trực tiếp: "Lương đóng bảo hiểm của vị trí này là bao nhiêu?". Sau khi nhận việc, bạn có thể tự kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm trên ứng dụng VssID của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

Lương tháng 13 và thưởng: khoản cam kết và khoản không chắc chắn

Theo Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, thưởng do người sử dụng lao động quyết định dựa trên kết quả kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc, theo quy chế thưởng của doanh nghiệp. Lương tháng 13 không phải khoản luật bắt buộc. Vì vậy, cần phân biệt rõ khoản nào được cam kết bằng văn bản và khoản nào chỉ là thông lệ "thường thì công ty có".

Các câu hỏi nên đặt ra:

• Lương tháng 13 có được ghi trong hợp đồng hoặc thư mời không? Nếu làm việc chưa đủ năm, khoản này được tính theo tỷ lệ hay không được nhận?
• Người lao động có phải còn đang làm việc vào ngày chi thưởng mới được nhận không?
• Thưởng theo chỉ tiêu được tính như thế nào, và năm vừa qua bộ phận có được chi thưởng không?

Khi quy đổi về thu nhập năm, hãy tách thành hai phần: phần chắc chắn (lương và các khoản đã cam kết) và phần có thể (thưởng tùy theo kết quả). Trước tiên, chỉ so sánh phần chắc chắn của các lời mời với nhau.

Thử việc: thời gian và mức lương

Điều 25 Bộ luật Lao động 2019 giới hạn thời gian thử việc theo tính chất công việc, ví dụ không quá 60 ngày với công việc cần trình độ từ cao đẳng trở lên. Điều 26 quy định lương thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất bằng 85% lương của công việc đó. Thời gian thử việc dài hơn mức luật cho phép, hoặc lương thử việc dưới 85%, là những điểm cần hỏi lại ngay.

Thu nhập năm đầu của chị Hà, với giả định lương tháng 13 của B được nhận đủ, như sau:

• Công ty A: hai tháng thử việc nhận 85% của 25 triệu, tức 21,25 triệu mỗi tháng, cộng mười tháng 25 triệu. Tổng phần chắc chắn là 292,5 triệu. Thưởng không được cam kết.
• Công ty B: mười hai tháng 22 triệu cộng lương tháng 13 là 22 triệu. Tổng phần chắc chắn là 286 triệu.

Chênh lệch trong năm đầu chỉ còn 6,5 triệu, tức hơn nửa triệu mỗi tháng, thay vì 3 triệu như con số ban đầu. B đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương nên số tiền thực nhận hằng tháng thấp hơn một chút, nhưng bù lại, các chế độ bảo hiểm của chị Hà được tính trên mức cao hơn. Xét cả hai mặt, hai lời mời gần như tương đương về thu nhập. Khi đó, các yếu tố dưới đây mới có tính quyết định.

Ngoài ra, nên hỏi loại và thời hạn hợp đồng sẽ ký sau thử việc, cũng như tiêu chí đánh giá thử việc. Quyền lợi trong giai đoạn này được trình bày chi tiết trong bài Thử việc: quyền lợi và 60 ngày đầu.

Chu kỳ xét lương và lộ trình phát triển

Một nơi xét lương sáu tháng một lần theo tiêu chí rõ ràng có thể có lợi hơn một nơi trả lương khởi điểm cao hơn nhưng nhiều năm không điều chỉnh.

"Công ty xét lương mấy lần mỗi năm và dựa trên những tiêu chí nào? Sau thử việc, mức lương có được đánh giá lại không?"

Về lộ trình phát triển, có thể hỏi người quản lý: "Những người từng làm tốt vị trí này đã phát triển tiếp theo hướng nào?". Một câu trả lời nêu vị trí cụ thể, chẳng hạn "người trước đây đã lên trưởng nhóm sau hai năm", đáng tin cậy hơn câu "ở đây cơ hội thăng tiến rất rộng mở".

Hình thức làm việc và thời gian di chuyển

Cần làm rõ số ngày làm việc tại văn phòng, giờ làm, lịch làm thứ Bảy và cách tính tăng ca. Nếu có chế độ làm việc từ xa, nên đề nghị ghi vào thư mời, vì chính sách chỉ thỏa thuận bằng lời dễ thay đổi.

Thời gian di chuyển cũng là một loại chi phí. Nếu văn phòng A xa hơn B 30 phút mỗi chiều, một giờ mỗi ngày nhân với khoảng 22 ngày làm việc tương đương hơn 20 giờ mỗi tháng trên đường, chưa kể chi phí xăng xe và gửi xe.

Người quản lý trực tiếp

Đây là yếu tố khó quy đổi thành tiền nhưng ảnh hưởng nhiều nhất đến việc bạn có muốn gắn bó sau một năm hay không. Nếu chưa gặp người sẽ quản lý trực tiếp, hãy đề nghị một buổi trao đổi ngắn trước khi nhận lời:

"Trước khi đưa ra quyết định, tôi mong được trao đổi khoảng 20 phút với anh/chị sẽ quản lý trực tiếp vị trí này để hiểu rõ hơn kỳ vọng trong ba tháng đầu. Công ty có thể sắp xếp được không?"

Hãy chú ý mức độ cụ thể khi họ nói về kỳ vọng và cách họ nhắc đến các thành viên trong nhóm. Các câu hỏi gợi ý có trong bài Câu hỏi nên hỏi nhà tuyển dụng.

Các khoản nhỏ có tổng giá trị đáng kể

Cuối cùng, cần rà soát những khoản thường bị bỏ qua:

• Số ngày phép năm và cách tính ngày phép trong năm đầu tiên.
• Bảo hiểm sức khỏe bổ sung cho bản thân và người thân.
• Phụ cấp ăn trưa, điện thoại, đi lại được tính vào lương hay chi trả riêng.
• Thiết bị làm việc: công ty cấp máy hay nhân viên tự dùng máy cá nhân.
• Ngân sách đào tạo, khóa học và chứng chỉ.
• Thời hạn báo trước nếu sau này nghỉ việc.

Phương pháp so sánh có hệ thống

Ghi mỗi lời mời thành một khối ghi chú với cùng các mục: thu nhập năm phần chắc chắn, phần có thể, lương đóng bảo hiểm, thử việc, xét lương, hình thức làm việc, thời gian di chuyển, người quản lý và lộ trình. Sau đó, chọn ba mục quan trọng nhất với bạn ở giai đoạn hiện tại và so sánh ba mục đó trước. Người cần ổn định tài chính sẽ có lựa chọn khác với người muốn học hỏi nhanh, và cả hai đều hợp lý.

Nếu dùng MyViec để theo dõi ứng tuyển, bạn có thể chuyển các đơn đã có lời mời sang trạng thái "Được mời nhận việc" và lưu khối ghi chú này vào phần ghi chú của từng mục, để mọi thông tin được đặt cạnh nhau khi ra quyết định.

Email đề nghị HR làm rõ trước khi nhận lời

Nên tập hợp các câu hỏi còn lại vào một email thay vì hỏi rải rác qua điện thoại:

Kính gửi chị Mai,

Cảm ơn chị đã gửi thư mời cho vị trí Chuyên viên marketing. Trước khi xác nhận, tôi xin được hỏi thêm một số điểm: lương đóng bảo hiểm của vị trí; lương tháng 13 có được ghi trong hợp đồng không và cách tính nếu chưa làm đủ năm; chu kỳ xét lương sau thử việc; số ngày làm việc tại văn phòng mỗi tuần. Tôi sẽ phản hồi chị trước 17 giờ thứ Năm.

Trân trọng,

Nguyễn Thị Hà

Đề nghị hai đến ba ngày làm việc để cân nhắc là bình thường. Nếu công ty yêu cầu trả lời trong vài giờ mà không có lý do rõ ràng, đó cũng là điều cần cân nhắc.

Việc cần làm trước khi trả lời offer

• Đề nghị thư mời bằng văn bản cho từng lời mời.
• Tính thu nhập năm đầu, tách phần chắc chắn và phần có thể.
• Hỏi lương đóng bảo hiểm và điều kiện nhận lương tháng 13.
• Trao đổi với người quản lý trực tiếp nếu chưa gặp.
• Chọn ba yếu tố quan trọng nhất với bạn trước khi quyết định.