Trả lời câu hỏi về mức lương mong muốn mà không tự định giá thấp

Trong cuộc gọi sơ loại, sau vài câu hỏi về kinh nghiệm, HR thường chuyển sang câu hỏi: "Mức lương mong muốn của bạn là bao nhiêu?". Nhiều ứng viên lúng túng và đưa ra một con số có vẻ an toàn, chẳng hạn 15 triệu, rồi sau đó mới biết ngân sách của vị trí cao hơn đáng kể. Cũng có trường hợp ứng viên nói 15 triệu với ý là thực nhận, trong khi công ty hiểu đó là lương trước thuế.

Câu hỏi này không có đáp án chung cho mọi người, nhưng có thể chuẩn bị trước, và một buổi tối là đủ để xây dựng câu trả lời của riêng bạn. Bài viết trình bày từng bước, từ xác định mức lương cá nhân đến thương lượng khi có lời mời.

Bước 1: Xác định ba mức lương của bản thân

Trước khi tìm hiểu thị trường, hãy xác định ba mức lương cho riêng mình:

• Mức tối thiểu: mức mà nếu thấp hơn, bạn sẽ từ chối, vì không đủ trang trải chi phí sinh hoạt hoặc không đáng để rời công việc hiện tại.
• Mức mục tiêu: mức bạn cho là tương xứng với năng lực và phạm vi công việc.
• Mức cao hợp lý: mức bạn có thể đề xuất mà vẫn giải thích được bằng kinh nghiệm thực tế.

Ví dụ minh họa (các con số chỉ nhằm thể hiện cách tính): anh Minh làm kinh doanh ba năm, tổng thu nhập hiện tại khoảng 17 triệu mỗi tháng. Do chuyển việc đi kèm rủi ro trong giai đoạn thử việc, anh đặt mức tối thiểu 18 triệu, mức mục tiêu 20 triệu và mức cao 23 triệu. Ba con số này chưa phải câu trả lời dành cho nhà tuyển dụng; chúng là điểm tựa để không bị chi phối bởi con số người khác đưa ra.

Bước 2: Tìm hiểu mặt bằng lương

Mặt bằng lương thay đổi theo ngành, thành phố, quy mô công ty và cấp bậc, vì vậy không nên dựa vào một nguồn duy nhất. Các nguồn dễ tiếp cận nhất gồm:

• Khoảng lương trên tin tuyển dụng. Lưu 10–15 tin cùng vị trí, cùng thành phố và cùng số năm kinh nghiệm, sau đó ghi lại mức thấp, mức giữa và mức cao xuất hiện nhiều nhất. Khi các tin được tổng hợp từ nhiều trang về một nơi, như cách MyViec tổng hợp tin tuyển dụng, việc so sánh nhanh hơn nhiều.
• Báo cáo lương do các công ty tuyển dụng và tư vấn nhân sự công bố định kỳ. Cần lưu ý năm phát hành và nhóm đối tượng khảo sát, vì báo cáo đã cũ hoặc thiên về doanh nghiệp lớn có thể không phản ánh đúng trường hợp của bạn.
• Người trong nghề. Có thể hỏi bạn bè hoặc anh chị khóa trên một câu dễ trả lời: "Với vị trí như của tôi và ba năm kinh nghiệm, theo anh/chị khoảng lương nào là hợp lý?". Nên hỏi về khoảng lương, không hỏi lương của chính họ.

Một số điểm cần lưu ý khi đọc số liệu. Tin ghi "thỏa thuận" không cung cấp thông tin hữu ích. Khoảng lương trên tin có thể rất rộng, và mức cao thường dành cho ứng viên vượt yêu cầu. Với nghề bán hàng, con số trên tin thường gộp cả lương cứng và hoa hồng dự kiến, do đó cần tách hai phần này khi so sánh.

Bước 3: Nêu rõ lương gross hay net

Lương gross là tổng lương trước khi trừ phần bảo hiểm bắt buộc do người lao động đóng và thuế thu nhập cá nhân. Lương net là số tiền thực nhận. Hai con số này có thể chênh lệch đáng kể, và mức chênh phụ thuộc vào lương đóng bảo hiểm, số người phụ thuộc đã đăng ký và quy định hiện hành.

Không nên ước tính theo một tỷ lệ từng nghe, vì mức đóng và mức giảm trừ có thể thay đổi. Hãy dùng một công cụ tính lương gross sang net có ghi rõ năm áp dụng quy định, hoặc đối chiếu với thông tin trên trang của cơ quan thuế và bảo hiểm xã hội.

Khi trả lời, luôn nêu rõ con số là gross hay net:

"Mức lương mong muốn của tôi là 20 đến 23 triệu gross mỗi tháng."

Nếu chưa rõ công ty thường trao đổi theo cách nào, hãy hỏi lại: "Công ty đang trao đổi lương theo gross hay net?". Ngoài ra, nếu công ty trả lương theo cơ cấu "lương cơ bản cộng phụ cấp", nên hỏi thêm mức lương đóng bảo hiểm. Nội dung này được trình bày chi tiết trong bài So sánh offer ngoài con số lương.

Bước 4: Đề xuất khoảng lương kèm lý do

Một khoảng lương tạo dư địa để trao đổi mà không phải rút lại lời đã nói. Đầu dưới của khoảng nên đặt ở mức mục tiêu, không phải mức tối thiểu, vì nhà tuyển dụng thường lấy đầu dưới làm căn cứ. Với anh Minh, khoảng nên đề xuất là 20–23 triệu, không phải 18–23 triệu.

Lý do đi kèm nên ngắn gọn và dựa trên công việc, không dựa trên hoàn cảnh cá nhân. Ví dụ minh họa với chị Lan, kế toán tổng hợp có bốn năm kinh nghiệm:

"Dựa trên các tin tuyển dụng kế toán tổng hợp từ ba đến năm năm kinh nghiệm tại Hà Nội và việc tôi đã trực tiếp phụ trách quyết toán thuế năm vừa qua, tôi mong muốn mức lương trong khoảng 20 đến 23 triệu gross. Tôi cũng sẵn sàng trao đổi thêm khi hiểu rõ toàn bộ chế độ đãi ngộ của công ty."

Hãy so sánh với câu "Tôi đang thuê nhà và nuôi em ăn học nên cần ít nhất 20 triệu". Hoàn cảnh cá nhân là có thật, nhưng nhà tuyển dụng trả lương theo công việc. Lý do dựa trên năng lực thuyết phục hơn và giữ cho cuộc trao đổi chuyên nghiệp.

Cần tránh hai lỗi phổ biến. Thứ nhất, lấy lương hiện tại cộng thêm một khoản nhỏ, trong khi lương hiện tại có thể đang thấp hơn mặt bằng. Thứ hai, đưa ra khoảng quá rộng như "15 đến 30 triệu", cho thấy ứng viên chưa tìm hiểu.

Nêu con số trước hay hỏi lại nhà tuyển dụng

Nếu đã tìm hiểu kỹ và vai trò đã rõ ràng, việc nêu khoảng lương trước hoàn toàn phù hợp. Con số đầu tiên thường định hướng toàn bộ cuộc trao đổi, nên một khoảng lương có căn cứ sẽ có lợi cho ứng viên.

Nếu vai trò còn mơ hồ, chẳng hạn JD ghi "chuyên viên" nhưng chưa rõ có phụ trách quản lý nhân viên hay không, nên hỏi lại trước:

"Tôi nghĩ mức lương phụ thuộc nhiều vào phạm vi công việc. Anh/chị có thể chia sẻ khoảng ngân sách dự kiến cho vị trí này không?"

Nếu nhà tuyển dụng vẫn đề nghị bạn nêu trước, không nên né tránh lần thứ hai. Hãy đưa ra khoảng lương kèm câu "tôi sẽ cân nhắc thêm khi hiểu rõ công việc". Với biểu mẫu ứng tuyển bắt buộc điền số, hãy ghi khoảng mục tiêu và thêm "có thể trao đổi" nếu ô nhập liệu cho phép.

Khi được hỏi về lương hiện tại, bạn có thể trả lời trung thực và chuyển hướng sang công việc mới, như trường hợp của anh Minh:

"Tổng thu nhập hiện tại của tôi khoảng 17 triệu. Vị trí tại công ty có phạm vi rộng hơn, nên tôi mong được xem xét theo công việc mới, trong khoảng 20 đến 23 triệu."

Không nên khai sai lương hiện tại. Công ty có thể đối chiếu qua giấy tờ khi bạn nhận việc, và một con số bị phát hiện là sai sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình. Nếu không muốn nêu con số cụ thể, bạn có thể lịch sự cho biết mình mong được xem xét theo phạm vi công việc mới, sau đó đưa ra khoảng lương mong muốn.

Với sinh viên mới tốt nghiệp, nên dựa vào khoảng lương trên các tin dành cho người chưa có kinh nghiệm cùng vị trí và cùng thành phố, rồi đề xuất ở mức giữa. Ở giai đoạn này, cơ hội học hỏi và người hướng dẫn đáng được cân nhắc ngang với khoản chênh lệch vài trăm nghìn đồng.

Thương lượng khi đã nhận được thư mời

Khi nhận được thư mời làm việc (offer) với mức lương thấp hơn kỳ vọng, không nên đồng ý hoặc từ chối ngay. Hãy cảm ơn, đề nghị một khoảng thời gian ngắn để cân nhắc, sau đó gửi một đề xuất cụ thể:

"Tôi xin cảm ơn anh/chị đã gửi thư mời và rất mong được làm việc cùng nhóm. Sau khi cân nhắc phạm vi công việc, tôi mong công ty có thể xem xét mức 22 triệu gross thay vì 20 triệu, vì vị trí này cần phụ trách cả phần quyết toán thuế, mảng tôi đã trực tiếp đảm nhiệm trong hai năm. Nếu ngân sách khó điều chỉnh, tôi cũng sẵn sàng trao đổi về thời điểm xét lương sau thử việc."

Lương cơ bản không phải yếu tố duy nhất có thể thương lượng. Bạn có thể đề xuất xét lương sớm sau thử việc, thêm ngày phép, hỗ trợ chi phí khóa học hoặc thêm ngày làm việc từ xa. Có những đề xuất công ty dễ chấp thuận hơn tăng lương.

Thương lượng một đến hai lượt là đủ. Nếu công ty đã khẳng định không thể điều chỉnh, hãy dựa vào mức tối thiểu của bản thân để quyết định. Nếu thực sự đang có lời mời khác, bạn có thể trao đổi trực tiếp về mức lương đó mà không cần nêu tên công ty. Tuy nhiên, không nên đưa ra một lời mời không có thật để gây áp lực, vì nếu bị phát hiện, bạn sẽ mất uy tín ngay với người sắp trở thành quản lý của mình.

Việc cần làm hôm nay

• Ghi ra ba mức lương của bạn: tối thiểu, mục tiêu và mức cao hợp lý.
• Lưu 10 tin tuyển dụng cùng vị trí, cùng thành phố và ghi lại khoảng lương của từng tin.
• Dùng một công cụ tính lương có ghi rõ năm áp dụng để quy đổi khoảng mục tiêu sang cả gross và net.
• Soạn câu trả lời theo mẫu ở bước 4 và luyện nói thành tiếng vài lần.