Nhận diện tin tuyển dụng lừa đảo: dấu hiệu, xác minh và cách xử lý

Sau khi nộp CV ở vài nơi, nhiều người tìm việc nhận được tin nhắn Zalo như sau: "Chào bạn, bên mình thấy hồ sơ phù hợp, việc online 2–3 tiếng mỗi ngày, thu nhập 500.000 đồng một ngày, làm tại nhà." Lời mời có vẻ hợp lý vì người nhận đúng là đang tìm việc, và kẻ lừa đảo nhắm chính vào thời điểm đó. Bài viết này trình bày các hình thức lừa đảo thường gặp, cách xác minh nhà tuyển dụng và cách xử lý khi đã lỡ gửi thông tin.

Nguyên tắc cơ bản

Người tìm việc không phải trả tiền để được nhận việc. Doanh nghiệp trả lương cho người lao động, không phải ngược lại. Bất kỳ khoản phí nào phát sinh trước ngày đi làm, dù được gọi là phí hồ sơ, phí đồng phục, tiền cọc thiết bị hay "phí kích hoạt tài khoản", đều là lý do để dừng lại.

Điều 17 Bộ luật Lao động 2019 cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động, và cấm yêu cầu người lao động bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động. Như vậy, việc yêu cầu đặt cọc hoặc giữ bản gốc căn cước, bằng cấp là trái luật, kể cả khi bên tuyển dụng là một công ty có thật.

Năm hình thức lừa đảo phổ biến và dấu hiệu nhận biết

Thu phí hoặc yêu cầu đặt cọc trước khi nhận việc

Theo kịch bản thường gặp, ứng viên được mời phỏng vấn, được báo "đậu" rất nhanh, rồi được yêu cầu nộp tiền hồ sơ, tiền đồng phục hoặc tiền cọc "giữ chỗ", từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Sau khi nộp tiền, công việc không bao giờ bắt đầu, hoặc khác hẳn với mô tả ban đầu.

Dấu hiệu nhận biết: khoản tiền xuất hiện trước khi có hợp đồng, và việc "đậu" diễn ra quá dễ dàng, không ai hỏi kỹ về kinh nghiệm.

"Việc nhẹ lương cao", tuyển gấp, không yêu cầu kinh nghiệm

Những tin như "Tuyển 20 nhân viên nhập liệu, không cần kinh nghiệm, 12–15 triệu, làm tại nhà, nhận việc ngay" thường được dùng để gom người vào nhóm chat cho một kịch bản lừa đảo khác. Điểm đáng ngờ không nằm ở mức lương mà ở sự thiếu nhất quán: lương cao, yêu cầu gần như không có, mô tả công việc mơ hồ, và không có tên công ty hay địa chỉ cụ thể.

Một công việc dễ dàng và được trả lương cao như vậy không cần tuyển người bằng cách nhắn tin cho người lạ.

Làm nhiệm vụ, nạp tiền để nhận hoa hồng

Nạn nhân được giao các "nhiệm vụ" đơn giản như thả tim video, đánh giá khách sạn hoặc "đặt đơn ảo" để giúp cửa hàng tăng doanh số. Một vài nhiệm vụ đầu tiên được trả tiền thật, khoảng vài chục nghìn đồng, nhằm tạo lòng tin.

Sau đó, nhiệm vụ yêu cầu nạp tiền trước rồi mới hoàn cả gốc lẫn hoa hồng, với số tiền tăng dần. Đến một mức nhất định, tài khoản bị "khóa vì thao tác sai" và nạn nhân bị yêu cầu nạp thêm để mở khóa. Nhiều người mất tiền ở bước này vì không muốn mất khoản đã nạp.

Dấu hiệu nhận biết: không có công việc hợp pháp nào yêu cầu người lao động chuyển tiền để được trả lương. Khi xuất hiện các từ như "nạp", "đơn ảo", "hoàn tiền kèm hoa hồng", hãy rời khỏi nhóm.

Tuyển dụng chỉ qua Zalo, Telegram, không có kênh chính thức

Nhiều doanh nghiệp hợp pháp vẫn dùng Zalo để hẹn lịch phỏng vấn. Vấn đề chỉ phát sinh khi đó là kênh liên lạc duy nhất: tài khoản cá nhân đặt tên "HR Tuyển dụng", không có email theo tên miền công ty, không có số điện thoại bàn, và từ chối gọi video hoặc gặp trực tiếp.

Một dấu hiệu khác là gửi đường dẫn để "đăng ký tài khoản nhân viên" hoặc yêu cầu cài đặt ứng dụng lạ. Đó có thể là trang giả mạo nhằm đánh cắp mật khẩu, hoặc ứng dụng có khả năng đọc tin nhắn, kể cả mã OTP ngân hàng.

Việc làm ở nước ngoài với mức lương rất cao

Lời mời thường có nội dung "chăm sóc khách hàng, chạy quảng cáo ở nước ngoài, bao vé máy bay, bao ăn ở, lương 1.500–2.000 USD, không cần ngoại ngữ". Đã có người xuất cảnh theo diện du lịch, đến nơi bị giữ hộ chiếu và bị ép làm việc cho các đường dây lừa đảo trực tuyến.

Đi làm việc ở nước ngoài hợp pháp có quy trình rõ ràng: doanh nghiệp đưa người đi phải có giấy phép dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, có hợp đồng bằng văn bản, và người lao động xuất cảnh bằng thị thực lao động chứ không phải thị thực du lịch. Danh sách doanh nghiệp được cấp phép do cơ quan quản lý nhà nước về lao động ngoài nước công bố công khai và có thể tra cứu theo tên doanh nghiệp. Nếu bên mời từ chối cung cấp tên doanh nghiệp, số giấy phép hoặc hợp đồng, không nên nhận lời.

Xác minh nhà tuyển dụng trong 15 phút

Khi còn nghi ngờ, hãy thực hiện lần lượt các bước sau trước khi gửi thêm bất kỳ thông tin nào.

Bước 1: Đề nghị cung cấp tên pháp lý và mã số thuế

Có thể đề nghị trực tiếp: "Xin anh/chị cho tôi biết tên đầy đủ của công ty và mã số thuế để tôi chuẩn bị hồ sơ." Bộ phận nhân sự của một doanh nghiệp thật có thể trả lời ngay. Việc né tránh hoặc chỉ cung cấp tên thương hiệu là dấu hiệu đáng lo ngại.

Bước 2: Tra cứu trên nguồn chính thức

Tra mã số thuế tại trang tra cứu thông tin người nộp thuế của cơ quan thuế, và tra tên doanh nghiệp tại Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Cần đối chiếu ba thông tin: tên có khớp không, doanh nghiệp có đang hoạt động không, và địa chỉ trụ sở có trùng với nơi hẹn phỏng vấn không. Công ty mới thành lập vài tháng hoặc có ngành nghề đăng ký không liên quan đến vị trí tuyển dụng cũng là những chi tiết cần tìm hiểu thêm.

Bước 3: Kiểm tra người liên hệ

Email theo tên miền riêng của công ty đáng tin cậy hơn một địa chỉ Gmail cá nhân. Ứng viên nên gọi vào số tổng đài trên website chính thức của doanh nghiệp, không phải số trong tin nhắn, để xác nhận người này có đúng đang tuyển vị trí đó hay không. Kẻ gian có thể mạo danh công ty thật, vì vậy cần xác minh cả người liên hệ.

Bước 4: Tìm tin tuyển dụng gốc

Hãy tìm vị trí đó trên trang tuyển dụng của công ty hoặc các trang việc làm uy tín. Tin chỉ xuất hiện trong nhóm chat hoặc trên trang cá nhân cần được xem xét thận trọng hơn.

Lưu ý: tín hiệu quan trọng nhất là thái độ của bên tuyển dụng khi được hỏi. Nhà tuyển dụng nghiêm túc không phiền lòng khi ứng viên muốn kiểm tra thông tin. Ngược lại, kẻ lừa đảo thường thúc ép: "Hôm nay hết suất rồi", "Bạn không tin thì thôi".

Thông tin không nên gửi trong quá trình ứng tuyển

Ở vòng hồ sơ và phỏng vấn, nhà tuyển dụng chỉ cần CV, thông tin liên hệ và có thể cả bằng cấp. Ảnh căn cước và số tài khoản nhận lương chỉ cần thiết khi đã ký hợp đồng với một doanh nghiệp đã được xác minh. Riêng các thông tin sau không gửi cho bất kỳ ai, ở bất kỳ giai đoạn nào:

• Mật khẩu, mã OTP ngân hàng hoặc ví điện tử.
• Ảnh chụp thẻ ngân hàng, số thẻ, mã bảo mật in trên thẻ.
• Ảnh chân dung cầm căn cước theo yêu cầu qua tin nhắn.
• Thông tin đăng nhập vào ứng dụng hoặc trang web do bên tuyển dụng gửi.

Khi đã nhận việc và cần gửi bản sao căn cước, người lao động có thể ghi chú đè lên ảnh: "Chỉ dùng để làm hồ sơ nhân sự tại công ty X, ngày…". Bản sao có ghi chú như vậy khó bị sử dụng lại cho mục đích khác.

Xử lý khi đã gửi thông tin hoặc chuyển tiền

Lúc này không nên tự trách; hành động nhanh là yếu tố quan trọng nhất.

Trong giờ đầu tiên

Nếu đã chuyển tiền hoặc gửi thông tin ngân hàng, hãy gọi ngay tổng đài ngân hàng (số in sau thẻ hoặc trong ứng dụng chính thức) để khóa tài khoản, khóa thẻ và báo cáo giao dịch đáng ngờ. Nếu đã cài ứng dụng lạ, cần gỡ ngay và ngắt mạng điện thoại trong lúc xử lý.

Tiếp theo, đổi mật khẩu email, ngân hàng, ví điện tử, Zalo, Facebook và bật xác thực hai lớp. Ưu tiên email trước, vì email là công cụ để khôi phục các tài khoản khác.

Trong ngày

Chụp màn hình toàn bộ cuộc trò chuyện, tên tài khoản, số điện thoại, đường dẫn và biên lai chuyển khoản trước khi bên kia xóa tin nhắn hoặc chặn liên lạc.

Sau đó, mang bằng chứng đến trình báo tại công an xã, phường nơi cư trú, đồng thời báo cáo tài khoản đó trên ứng dụng nhắn tin và trang tuyển dụng nơi đã gặp họ.

Những ngày tiếp theo

Cần cảnh giác với cuộc gọi tự xưng công an, luật sư hoặc "dịch vụ lấy lại tiền" hứa thu hồi khoản đã mất nếu được trả phí. Đây thường là lớp lừa đảo thứ hai, nhắm vào chính người vừa bị lừa. Nếu đã gửi ảnh căn cước, hãy theo dõi các thông báo về những khoản vay mà bạn không hề đăng ký.

Việc cần làm hôm nay

Nếu đang có một số cuộc trao đổi tuyển dụng chưa kết thúc:

• Ghi lại tên pháp lý và mã số thuế của từng nơi; nơi nào chưa cung cấp, hãy đề nghị họ cung cấp.
• Tra cứu từng mã số thuế trên trang chính thức và đối chiếu địa chỉ.
• Rời khỏi mọi nhóm chat có các từ "nhiệm vụ", "nạp", "hoa hồng".
• Kiểm tra xem đã từng gửi mã OTP hoặc ảnh căn cước cho ai chưa; nếu có, thực hiện các bước xử lý ở phần trên.

Khi tìm việc trên MyViec, nếu gặp tin có các dấu hiệu nêu trong bài, hãy bấm "Báo cáo tin" để đội ngũ xem xét. MyViec tổng hợp tin từ nhiều nguồn và không thay người dùng xác minh từng nhà tuyển dụng, vì vậy người dùng vẫn nên tự thực hiện các bước trên. Xem thêm tại trang an toàn tìm việc.